Przepisy dotyczące organizacji służby BHP należą do tych, które pracodawcy znają fragmentarycznie, dopóki nie muszą podjąć konkretnej decyzji, np. przy zatrudnieniu jedenastego pracownika albo otwarciu drugiej lokalizacji. Ten artykuł porządkuje progi zatrudnienia i wymagania kwalifikacyjne wynikające z art. 2311 Kodeksu pracy (Dz.U. 2025 poz. 277, tekst jednolity).
Jeśli szukasz pomocy w wyborze modelu obsługi BHP dopasowanego do Twojej firmy, zajrzyj do poradnika Zewnętrzna obsługa BHP czy własny specjalista? Jak podjąć decyzję.
Podstawa prawna: art. 23¹¹ Kodeksu pracy
Choć cały przepis mieści się w jednym artykule, w praktyce trzeba znać trzy liczby, żeby wiedzieć, na jakich zasadach działa akurat Twoja firma: 10, 50 i 100 pracowników. Każdy z tych progów otwiera albo zamyka inną opcję organizacyjną, a dodatkowo w grę wchodzi jeszcze jeden czynnik, którego łatwo nie doszacować, czyli kategoria ryzyka zawodowego przypisana do działalności firmy.
Do 10 pracowników: pracodawca może pełnić funkcję służby BHP samodzielnie
To najprostszy przypadek. Pracodawca zatrudniający do 10 pracowników, niezależnie od branży i poziomu ryzyka zawodowego, może samodzielnie wykonywać zadania służby BHP, pod warunkiem ukończenia odpowiedniego szkolenia. Nie ma tu dodatkowych ograniczeń związanych z kategorią ryzyka.
W praktyce oznacza to, że mikrofirma usługowa i mały warsztat mechaniczny zatrudniający po 8 osób znajdują się w tej samej sytuacji prawnej, mimo różnego charakteru zagrożeń, o ile mieszczą się w progu 10 pracowników.
Do 50 pracowników przy niskiej kategorii ryzyka: warunek dodatkowy
Drugi próg dotyczy firm zatrudniających do 50 pracowników, ale tylko wtedy, gdy działalność jest zakwalifikowana do grupy, dla której ustalono nie wyższą niż trzecia kategoria ryzyka w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych.
Kategorię ryzyka ustala się na podstawie klasyfikacji działalności według PKD, stosowanej przy naliczaniu składki wypadkowej ZUS. Działalności biurowe, handlowe czy większość usług mieszczą się zwykle w niższych kategoriach ryzyka. Produkcja, budownictwo, przetwórstwo czy transport często kwalifikują się do kategorii wyższych, co wyklucza możliwość samodzielnej realizacji zadań przez pracodawcę, nawet przy zatrudnieniu poniżej 50 osób.
Sprawdzenie własnej kategorii ryzyka to pierwszy krok przed podjęciem decyzji o modelu obsługi BHP, ponieważ błędne założenie może oznaczać działanie niezgodne z przepisami przez dłuższy czas, zanim zostanie wykryte podczas kontroli.
Od progu samodzielnej realizacji do 100 pracowników: obowiązek powierzenia zadań
Firma, która przekracza próg umożliwiający samodzielną realizację zadań przez pracodawcę (10 albo 50 pracowników, zależnie od kategorii ryzyka), ale zatrudnia nie więcej niż 100 osób, musi powierzyć zadania służby BHP:
- pracownikowi zatrudnionemu przy innej pracy, posiadającemu odpowiednie kwalifikacje, albo
- specjaliście spoza zakładu pracy, jeśli w firmie brakuje osoby o kompetencjach wymaganych do pełnienia tej funkcji.
Przepis nie narzuca konkretnego modelu w tym przedziale zatrudnienia, zostawiając pracodawcy wybór między rozwiązaniem wewnętrznym a zewnętrznym.
Powyżej 100 pracowników: obowiązek utworzenia służby BHP
Po przekroczeniu 100 pracowników pracodawca ma obowiązek utworzyć służbę BHP jako odrębną komórkę organizacyjną, pełniącą funkcje doradcze i kontrolne, podległą bezpośrednio pracodawcy. To najbardziej sformalizowany wariant, zakładający dedykowane stanowisko lub dział.
Przepis dopuszcza jednocześnie (§2), że w przypadku braku kompetentnych pracowników zadania służby BHP można powierzyć specjalistom spoza zakładu pracy. W praktyce duże firmy najczęściej łączą własną, wewnętrzną strukturę BHP z zewnętrznym wsparciem przy zadaniach specjalistycznych, takich jak pomiary czynników szkodliwych czy szkolenia okresowe dla większych grup pracowników.
Wymagania kwalifikacyjne dla osób wykonujących zadania służby BHP
Niezależnie od tego, czy zadania wykonuje pracodawca, pracownik wewnętrzny czy specjalista zewnętrzny, każda z tych osób musi spełniać wymagania kwalifikacyjne określone w rozporządzeniu Rady Ministrów w sprawie służby bezpieczeństwa i higieny pracy oraz ukończyć szkolenie w dziedzinie BHP przewidziane dla pracowników tej służby.
Wymagania różnią się w zależności od pełnionej funkcji (inspektor, starszy inspektor, specjalista, starszy specjalista, główny specjalista BHP) i obejmują odpowiednie wykształcenie kierunkowe lub ukończone studia podyplomowe w zakresie BHP, a przy wyższych stanowiskach również wymagany staż pracy w służbie BHP. Osoba pełniąca funkcję służby BHP nie może ponosić żadnych niekorzystnych następstw z tytułu wykonywania tych zadań i uprawnień, co przepis wprost gwarantuje w art. 2311 §3.
Co grozi za brak służby BHP lub niewłaściwą organizację?
Właściwy inspektor pracy ma prawo nakazać utworzenie służby BHP albo zwiększenie liczby jej pracowników, jeśli uzna to za uzasadnione stwierdzonymi zagrożeniami zawodowymi, niezależnie od formalnej liczby zatrudnionych. Brak jakiejkolwiek formy realizacji zadań BHP to jedno z częstszych uchybień wykrywanych podczas kontroli PIP, obok braków w dokumentacji szkoleniowej czy ocenie ryzyka zawodowego.
Pełny przegląd konsekwencji nieprawidłowości wykrytych podczas kontroli, łącznie z wysokością mandatów i trybem postępowania, znajdziesz w artykule Kary i konsekwencje kontroli PIP. Co grozi pracodawcy za naruszenia BHP?.
Najczęściej zadawane pytania o obowiązek posiadania służby BHP
Czy próg 50 pracowników dotyczy każdej branży?
Nie. Dotyczy wyłącznie firm zakwalifikowanych do grupy działalności o kategorii ryzyka nie wyższej niż trzecia. Przy wyższej kategorii próg samodzielnej realizacji zadań przez pracodawcę wynosi zawsze 10 pracowników.
Czy pracownik wykonujący zadania BHP obok swojej podstawowej pracy musi mieć osobne szkolenie?
Tak. Musi spełniać wymagania kwalifikacyjne i ukończyć szkolenie w dziedzinie BHP przewidziane dla pracowników służby BHP, niezależnie od szkoleń związanych z jego głównym stanowiskiem.
Czy firma zatrudniająca 120 pracowników może w całości zlecić obsługę BHP na zewnątrz?
Przepis wymaga utworzenia służby BHP jako odrębnej komórki, ale dopuszcza powierzenie zadań specjalistom zewnętrznym przy braku kompetentnych pracowników wewnętrznych. W praktyce warto skonsultować konkretny model z prawnikiem lub specjalistą BHP, ponieważ interpretacje tego przepisu przy dużych firmach bywają różne.
Czy inspektor pracy może zmusić małą firmę do utworzenia służby BHP mimo niskiego zatrudnienia?
Tak, jeśli uzna to za uzasadnione stwierdzonymi zagrożeniami zawodowymi, niezależnie od formalnych progów liczbowych.
Sprawdzenie, do której kategorii progowej należy Twoja firma, to pierwszy krok do wyboru właściwego modelu obsługi BHP. Ekofit pomaga to ustalić i wdrożyć zgodne z przepisami rozwiązanie, dopasowane do skali działalności.
Telefon: +48 44 307 06 86 E-mail: biuro@ekofit.pl lub wypełnij formularz kontaktowy